Rajko Raonić*
Pregledni naučni članak
UDK: 346.511(4-672EU)
doi: https://doi.org/10.46793/GP.1602.133R
AGENCIJE EVROPSKE UNIJE
Rad primljen: 13. 06. 2024.
Rad prihvaćen za objavljivanje: 25. 12. 2025.
“Nothing is possible without men,
but nothing lasts without institutions.”
Jean Monnet
Upravno pravna djelatnost i širenje obima poslova iz opsega upravnog djelovanja, zahtjevalo je istinsku potrebu za širenjem „skromnog“ državnog aparata. Kao pandan državnom aparatu tj. javnopravnim organima, pojavile su se po uzoru na američki model, samostalna i nezavisna „pravna tijela“ u vidu Agencija. Baš američki model „agentiranja“ najviše je uticao na razvoj agencija Evropske unije. Kao produžena ruka između politike i javne uprave, agencije su se našle u „sivoj zoni“ pravnog podneblja Evropske unije. Mnogi pravni teoretičari zagovaraju ovu vrstu „isturene“ javne uprave koja pomaže sa rasterećivanjem već sada „zatrpane“ uprave Evropske unije, međutim predmet mnogobrojnih analiza jeste način rada, funkcionisanja, kao i sprovođenje „pravnog eha“ - načela, na kojima počiva i sama Evropska unija. Drugi razlog bitnosti „evropskog agentiranja“ počiva u tome što su Evropske agencije modeli po kojima i na kojima počivaju sve druge agencije unutar svake članice ponaosob. Važnost je suštinska, pravilna procjena i konceptualizacija vodi ka zakonitosti i drugih agencija unutar samostalnih pravnih okvira ponaosob. Autori u radu nastoje da približe značaj i osobenost javnih agencija Evropske unije, počev od njihovog organizacijskog, pravnog i načelnog djelovanja. Osnovna hipoteza rada da su „javne agencije nužnost i potreba, ali osmišljene i kontrolisane na zakonit način“ u radu će se dokazati i ispostaviti kao tačna.
Ključne riječi: javne agencije, agencije Evropske unije, agentiranje, izvršne agencije, nezavisne agencije.